nowe-logo-ostrow

Książki o klubie

Opublikowano: 11 maj 2014

"Historia Szachów na ziemi ostrowskiej"

okladka

 

Książka

 

Dodatki

Recenzja prof. Tadeusza Wolszy

Recenzja wewnętrzna książki Pawła Dudzińskiego (współpraca Tomasz Lissowski) Historia szachów na ziemi ostrowskiej. 80 lat szachów klubowych w Ostrowie Wielkopolskim 1930 - 2010, Ostrów Wielkopolski 2010

Złoty okres w historii polskich szachów obejmował pierwsze czterdzieści lat dwudziestego wieku. Zwłaszcza zaś w latach 1918 - 1939 polscy arcymistrzowie i mistrzowie zanotowali szereg wartościowych rezultatów, z mistrzostwem olimpijskim włącznie w 1930 r. Do historii królewskiej gry na stałe weszli: Szymon Winawer, Dawid Janowski, Akiba Rubinstein, Ksawery Tartakower, Mieczysław Najdorf, Dawid Przepiórka, Paulin Frydman, Kazimierz Makarczyk i Regina Gerlecka - medaliści olimpiad szachowych, triumfatorzy najsilniejszych turniejów międzynarodowych, autorzy niezapomnianych partii...
Literatura przedmiotu na temat złotego okresu w dziejach polskiej królewskiej gry jest już dość bogata. Z braku miejsca przywołam tu jedynie nazwiska autorów najważniejszych publikacji: Stanisława Gawlikowskiego, Władysława i Marię Litmanowiczów, Stefana Witkowskiego, Andrzeja Kwileckiego, Tomasza Lissowskiego i niżej podpisanego. Powoli ruszają prace traktujące o historii regionalnej królewskiej gry. Dzięki tym badaniom dysponujemy już cennymi publikacjami na temat szachów w Poznaniu i Wielkopolsce, Krakowie, Lwowie, Warszawie i na Pomorzu. Wzbogaceniu ciągle ulega biografistyka szachowa, zarówno dotycząca tych najwybitniejszych oraz - co należy przyjąć z zadowoleniem - graczy z drugiego, a nawet trzeciego planu.
W wymieniony wyżej nurt badań wpisuje się praca Pawła Dudzińskiego Historia szachów na ziemi ostrowskiej. Jest to udany debiut autorski szachisty wyczynowego i badacza w jednej osobie. Paweł Dudziński przeprowadził szeroko zakrojone badania archiwalne. Dotarł do szeregu nieznanych dokumentów i materiałów ikonograficznych. Odtworzył tabele turniejowe imprez szachowych w Ostrowie Wielkopolskim od pierwszych zawodów w dwudziestoleciu międzywojennym po czasy nam współczesne. Za niezwykle istotne uznałbym zwłaszcza pomieszczone w pracy dane osobowe na temat najlepszych zawodników miasta i regionu. Ów ostrowski panteon otwierają: Arthur Rhode, gen. Kazimierz Glabisz, Stefan Rowiński, Stefan Fluder, Bolesław Miś i Maksymilian Wałczyk. Nie byli to wyłącznie zawodowi szachiści. W tym gronie można zauważyć entuzjastów gry królewskiej, którzy grę szachową uprawiali w wolnych chwilach. Dodatkowo zaś wspierali jej rozwój w ramach klubów i stowarzyszeń oraz niewątpliwie podnosili rangę dyscypliny. O ile do pierwszej grupy zaliczyłbym Arthura Rhode i Stefana Fludera, to do drugiej późniejszego generała - najwybitniejszego przedstawiciela ziemi ostrowskiej Kazimierza Glabisza i Stefana Rowińskiego. Przy charakterystyce tego drugiego można było rozbudować aspekt polityczny jego działalności niepodległościowej. Już przed wybuchem pierwszej wojny światowej był on czołowym działaczem Narodowej Demokracji w Wielkopolsce (członkiem Towarzystwa Czytelni Ludowych oraz kolporterem tzw. bibuły - zob. prace J. Marczewski, Narodowa Demokracja w Poznańskiem 1900 - 1914, Warszawa 1967; T. Wolsza, Narodowa Demokracja wobec chłopów w latach 1887 - 1914, Warszawa 1992). O jego szachowej pasji, jak to podkreślił Autor, zaświadczył szachowy eksponat z pomnika - szachownica z figurami. Nie jest wykluczone, że jedyny tego rodzaju pomnik w skali całej Polski. Upominam się więc o materiał ikonograficzny zawierający ten niezwykle interesujący epizod.
Za niezwykle cenny w recenzowanej książce uznałbym obszerny fragment poświecony genezie i działalności Ostrowskiego Klubu Szachistów "Skoczek", który zawiązał się w 1930 r. Można jedynie żałować, iż w trakcie badań archiwalnych nie udało się odnaleźć pierwszego statutu klubu, czy też innych materiałów na temat jego historii i działalności. Na ile znam historię innych klubów z tego okresu, to nie jest wykluczone, że ta dokumentacja powinna obejmować nazwiska i życiorysy inspiratorów, regulaminy, omówienie warunków lokalowych, wyniki turniejów, zestawienia członków zwykłych i honorowych oraz roczne sprawozdania finansowe. Uznanie budzi natomiast fragment poświęcony latom wojny i okupacji, cenny z uwagi na skromną bazę źródłową oraz zakaz oficjalnego uprawiania gry szachowej.
Autor wykorzystując źródła z różnej proweniencji, z równie podobną skrupulatnością, przedstawił historię klubu po drugiej wojnie światowej oraz biografie kolejnych miejscowych mistrzów. Z pieczołowitością o szczegóły omówił struktury organizacyjne klubu, kierownictwo oraz rozwój życia szachowego. Gros uwagi poświęcił poszczególnym zawodnikom. Zaletą jest w tym wypadku skala zjawiska. Mam tu na myśli zestaw prezentowanych postaci i omówionych imprez szachowych. Pragnę jedynie zwrócić Autorowi uwagę na fakt, iż na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych szachy były wykorzystywane w propagandzie politycznej (plan sześcioletni, przyjaźń polsko - radziecka, patroni turniejów z komunistycznej proweniencji itd.). Sugerowałbym uwzględnienie tego wątku w narracji. Tego rodzaju dokumentację zawiera prasa epoki oraz archiwalne materiały Wydziału Propagandy PPR/PZPR.
Szachowym życiorysom towarzyszą fotografie i niezapomniane ostrowskie potyczki szachowe. Tego rodzaju materiałów w omawianej pracy zauważyłem z naddatkiem. Podobnie jak zestawień tabelarycznych miejscowych imprez szachowych. Wyróżniłbym również część omawiającą rozwój szachów młodzieżowych od lat osiemdziesiątych XX w. Jak sądzę ów wątek po trosze wynika z faktu, iż bezpośrednio uczestniczył w nim Autor recenzowanej pracy. Praca w tym wypadku przypomina kronikarski zapis dziejów ostrowskich szachów.
W konkluzji pragnę podkreślić, iż czytelnik otrzymał bardzo rzetelną pracę wypełniającą lukę w historii polskich szachów. Jest to bardzo dobry przykład do naśladowania dla innych regionalnych badaczy. Warto tej pracy nadać szerszy rozgłos, aby nie umknęła z pola widzenia miłośników historii królewskiej gry w skali całego kraju.

Prof. zw. dr hab. Tadeusz Wolsza
(Instytut Historii PAN w Warszawie)

Autorzy i współpracownicy:
Paweł Dudziński - autor (zdj. u góry po lewej)
Tomasz Lissowski - współpraca (zdj. u góry po prawej)
Kinga Dudzińska - korektor (zdj. u dołu prawej)
Franciszek Juzl - autor anegdot (zdj. u dołu po lewej)
Krystian Ofierzyński - wersja online

Aby poprawnie odczytać książkę potrzebna jest przeglądarka pdf, którą można pobrać Tutaj.
Otwieranie poszczególnych rozdziałów może potrwać kilka lub kilkadziesiąt sekund.
Książkę można odczytać i wydrukować (dla własnych potrzeb) bezpłatnie, aczkolwiek w przypadku wykorzystania informacji w niej zawartych prosimy o podanie źródła.
W dodatkach znajduje się m. in. recenzja prof. dr. hab. Tadeusza Wolszy z Instytutu Historii PAN i list prof. dr. hab. Andrzeja Kwileckiego - autora "Szachów w Poznaniu" (publikowane za zgodą autorów).
Kilkadziesiąt egzemplarzy wersji wydanej drukiem jest jeszcze do kupienia w Muzeum Miasta Ostrowa Wielkopolskiego w cenie 25 zł za sztukę. Muzeum może wysłać książkę pocztą. Kontakt: tel. (62) 592-80-52 lub e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript..